Steeds scherper beeld rijksambtenaar voor de toekomst
Eind 2008 zijn al beelden verzameld van de rijksambtenaar en rijksdienst voor de toekomst. Nu, een paar maanden later, is het tijd deze beelden verder uit te werken. Want ‘de overheid als kiwi’ en ‘het regeneratiemodel’ zijn leuke ideeën, maar wil je er wat aan hebben, dan zul je concrete plannen moeten maken. En dus kwamen ambtenaren uit het hele land weer bijeen in het LEF Future Center.
Belangrijkste doel van de bijeenkomst is het verrijken van de eerder bedachte beelden. Veelal met andere ambtenaren voor de frisse blik. En niet alleen de beelden moeten concreter worden, ook wordt nagedacht over de vervolgstappen.
Overheid als makelaar
Een groepje deelnemers gaat aan de slag met het beeld ‘Diversiteit door de digitale trechter’: digitale diversiteit moet ervoor zorgen dat de overheid anno 2020 een gevarieerde groep van personen met verschillende competenties is. Maar hoe bereik je dat? Want diversiteit blijft toch vaak iets op papier, een streefcijfer. En als iedereen via de digitale weg zijn mening kan geven wordt het toch een chaos? De deelnemers gaan aan de slag met vellen papier, tijdschriften, lijm en stiften. Om te laten zien dat en hoe diversiteit wel werkt. Bijvoorbeeld door de overheid de rol te geven van makelaar die alle benodigde informatie bij elkaar brengt. De bedenker: “Er bestaan al veel netwerken met bijvoorbeeld allochtonen, vrouwen, ouderen, et cetera. Stel daaruit een werkverband samen voor het vraagstuk dat je op dat moment hebt. Zo trek je de input die je nodig hebt naar je toe vanuit diverse groepen.”
Tegenstellingen versus harmonie
Niet meer denken in tegenstellingen, zoals we nu doen, maar in harmonie. Dat is wat een andere deelnemer ziet voor de rijksambtenaar en rijksdienst voor de toekomst: “De overheid moet toewerken naar een situatie die haar gelukkig maakt en dus denken vanuit harmonie. En dan niet een speciaal netwerk oprichten maar ‘onderdeel van het geheel’ zijn. Dat betekent betrokken en flexibel zijn. Werken met de mensen die je nodig hebt. Als een soort matrixorganisatie.” Wat dat betreft sluiten de ideeën goed op elkaar aan. Daarbij is het volgens een ander goed als de overheid zich kan verplaatsen in eenieder in de maatschappij. “De overheid moet divers kunnen denken en dus in andermans schoenen kunnen staan.” Het overheersende beeld op die poster is dan ook de schoen.
Drietrapsraket en meester-gezel
Het idee achter het beeld Regeneratiemodel is dat jong en oud meer met elkaar samenwerken. Enkele deelnemers werken dit beeld verder uit door een zogenaamde ‘drietrapsraket’. “Laat een ambtenaar een gepensioneerde en een student bij elkaar brengen voor het oplossen van een vraagstuk. Zo verzamelt de overheid kennis en kunde en biedt de overheid zin. Zin voor de gepensioneerde want die blijft zich door de student vernieuwen, zin voor de student want die leert van de oudere generatie. De rijksambtenaar voor de toekomst voert de regie.” Dit beeld is vergelijkbaar met de bijeenkomst in LEF. “Ook hier komen verschillende mensen bijeen rond een vraagstuk. En we hebben ons ook afgevraagd ‘what’s in it for me?’” Een andere groep heeft zich gericht op de wisselwerking tussen jong en oud. Hoe ontstaat daar dialoog tussen? “We moeten zoeken naar een overlap in interesse of kennis. Misschien kunnen de jonge ouderen of de oudere jongeren daarin faciliteren. Oude kennis is altijd het beste geweest, denk maar aan de meester-gezel verhouding en de term ‘vakmanschap’. Nu zullen we in dialoog moeten ontdekken wat het beste is. In die overlap moeten jong en oud elkaar vinden. Kartrekkers en bruggenbouwers kunnen daarbij helpen.”
Perpetuum mobile
Een derde uitwerking van het beeld gaat niet in op verschillen tussen jong en oud, maar op het natuurlijk verloop van het menselijk leven. “Daar zit namelijk ook een natuurlijk verloop van energie aan vast. Op je dertigste settel je en neemt je energie af, op je vijftigste gaan de kinderen het huis uit en krijg je weer meer energie. Misschien met minder actuele kennis, maar wel met meer ervaring. Door mensen op verschillende plaatsen van de curve met elkaar samen te laten werken haal je altijd het beste uit twee werelden. Als iedereen samenwerkt met iemand van tien of twintig jaar jonger gaat individualisme over in verbinding, en is zo oneindig. De grootste groep in dit beeld zal de middengroep zijn, een groep die kennis zowel haalt als brengt. De kracht van dit plan is dat het gebaseerd is op een natuurlijk proces.”
Langzame overheid?
Een kiwi heeft een dun schilletje maar veel inhoud. Kan de overheid haar harige buitenkant wegschillen, de deuren en ramen openzetten en de zon van binnenuit laten schijnen? Het beeld van de overheid als kiwi is het derde beeld dat verder wordt uitgewerkt. Het verschil tussen die binnen- en buitenkant staat daarbij centraal. “Vaak gaat het namelijk over externe zaken, maar je moet juist intern beginnen. En in plaats van ‘beginnen’ lijkt ‘puzzelen’ een betere term. Maar dan rijst de vraag: welke stukjes zijn er?” De uitwerking krijgt uiteindelijk de titel Slow Government. Een overheid die zelf minder keuzes maakt, gelijke kansen bevordert en zich vooral bescheidend en dienend opstelt: soms door te verklaren en voorspellen als weerman, soms sturend en ingrijpend als regisseur. De kiwi roept daarnaast het beeld op van gastvrije overheid, een soort ‘burger klusmarkt’ met veel digitaal contact en hostesses in het gemeentehuis. En burgers die ‘meeklussen’ worden daarvoor beloond, bijvoorbeeld door belastingverlaging. Andere deelnemers vertalen het beeld naar de overheid als noorderling: nuchter en met de voeten in de modder. “Net als een kiwi veel inhoud en resultaatgericht. Het schilletje van de kiwi staat gelijk aan de Haagse stolp, die is dun maar moet eerst aan diggelen.”
