Foto’s
Foto’s van de bijeenkomst zijn te bekijken op Google Picasa
Bomen over initiatieven
Op de website www.neemtinitiatief.nl kunnen ambtenaren goede ideeën delen met collega’s. Die kunnen vervolgens aangeven of zij het ook een gouden vondst vinden én hulp aanbieden bij de uitwerking ervan. Die ideeën kunnen natuurlijk ouderwets via de site worden geplaatst, maar leuker is het om ze in te dienen via een van de ‘bomen’ die op vier, steeds wisselende, overheidslocaties te vinden zijn. Bij de koffie-automaat, want daar ontstaan de beste ideeën.
Pen en papier, maar dan anders
Dat klinkt ingewikkeld, en dat is de techniek erachter ook. Studenten van de TU Delft ontwierpen speciale velletjes papier en een camerapen. Schrijf je met die pen op dat papier, dan slaat de pen je schrijfsel op. Vervolgens gaat de boodschap via bluetooth naar een mobiele telefoon. Enkele seconden later staat je handgeschreven idee op de website. En op de boom, want in de pen zit ook gewone inkt.
Een SG in de boom
SG Vernieuwing Rijksdienst Roel Bekker had de eer om het eerste idee te posten. In het Haagse Pavlov lanceerde hij Neemtinitiatief.nl door ‘Maak een netwerk van experts’ in de boom te schrijven. Al snel volgden er meer, zoals ‘Maak een grid van rijkslocaties over Nederland’ (door SG LNV Andre van der Zande), ‘Maak een pool van ex-Rijkstrainees’, ‘Gluur eens bij de buren buiten de overheid‘ en ‘Geef alle ambtenaren vanaf schaal 10 een tijdelijk contract’. Vind je je idee bij nader inzien toch niet zo geniaal, dan kun je het altijd nog aanpassen.
Lees de muur
Omdat een ideeënboom vraagt om woordgrapjes, begon de daadwerkelijke borrel na de wens dat de boom rijpe vruchten zou gaan dragen. Aan de muren en op het terras waren diverse posterpresentaties te zien van de eerste experimenten, zoals ‘het nieuwe werken’ en ‘de overheid is een kiwi’. Initiatiefnemers stonden erbij, legden uit en gingen de discussie aan. Over de rol die de overheid moet bekleden bij experimenten bijvoorbeeld en de voorbeeldfunctie van de rijksoverheid.
Koffie en champagne
De gedachte achter de bomen is dat brainstormen erg goed gaat onder het genot van een kopje koffie. Dat ook champagne prima werkt, bleek tijdens de borrel. Op de website www.neemtinitiatief.nl is onder ‘initiatievenboom’ inmiddels een aardig gevulde boom te bewonderen. Nog even en je ziet door de ideeën de boom niet meer.
Foto’s
Foto’s van de bijeenkomst zijn te bekijken op Google Picasa
‘Rijksambtenaar voor de Toekomst’ geeft daarom op 16 juni een borrel. Tijdens deze borrel zullen we een website lanceren en zijn de eerste resultaten via korte posterpresentaties te bewonderen. Bij deze borrel zijn naast de vertegenwoordigers van de werkgroepen, toekomstbeelden en Raad van Anders ook de leden van de stuurgroep en de opdrachtgevers aanwezig. Waaronder Roel Bekker (SG VRD) en André van der Zande (SG LNV).
Wat: Inspiratie en informatie Borrel ‘Rijksambtenaar voor de Toekomst’
Tijd: 16:00 tot 17:30 waarna iedereen natuurlijk vrij is te blijven
Locatie: Pavlof (Spui 173, Den Haag)
Wij willen je van harte uitnodigen om je te laten inspireren door dit alles en een toost uit te brengen op ambtenaren en hun toekomst.
Het nieuwe werken. Microsoft doet het inmiddels vier jaar. Met flexplekken, veel aandacht voor het individu en in een kleiner gebouw met meer medewerkers. Kan de overheid dat ook? Om zelf scherp te blijven heeft Microsoft het initiatief genomen voor de Raad van Anders. Een raad die ieder jaar uit een andere doelgroep bestaat en over de vloer komt bij Microsoft om met elkaar te praten en van elkaar te leren over het Nieuwe Werken.
Waren het vorig jaar nog ‘de jongeren’, dit jaar mocht de overheid meedenken over het Nieuwe Werken. Vanaf 6 april 2009 zijn diverse ambtenaren regelmatig bij Microsoft over de vloer geweest. Woensdag 27 mei werden de resultaten gepresenteerd aan de leiding van Microsoft Nederland, directeuren P&O van de ministeries en vertegenwoordigers van de vakbonden.
Flexibiliteitconcept
Theo Rinsema, directeur van Microsoft Nederland, vertelt eerst over de aanleiding voor het Nieuwe Werken. “We wilden de lat wat betreft productiviteit hoger leggen en onze mensen gaven een onvoldoende voor de balans tussen werk en privé. Daar moest wat aan gebeuren. Bovendien brengen we zelf technologie naar de markt waardoor bijvoorbeeld de functie van een kantoorgebouw verandert. Gebruikten we die technologie eigenlijk zelf zoals we het bedoeld hadden? Daarop hebben we een zogenaamd flexibiliteitconcept ontwikkeld, met als belangrijk uitgangspunt dat er geen regels zijn en dat iedereen lekker in zijn vel moet zitten. En dus kan nu iedereen werken op een plek die past bij het soort werk dat hij/zij doet, is status en hiërarchie losgekoppeld en gaat iedereen aan het werk in plaats van naar het werk. Het gaat niet meer om aanwezigheid, maar om resultaat.”
Van controle naar vertrouwen
En bij zo’n veranderslag horen ook obstakels. “Zo kwamen we erachter dat je een ‘fysiek minimum’ moet hebben om een ‘virtueel optimum’ te bereiken. Dus: spreek af hoe vaak je bij elkaar komt, dan is het ook helder wanneer je er niet hoeft te zijn en krijg je geen scheve blikken. Het virtueel vergaderen is ook wennen, want zeg je niks, dan ben je er niet. Je moet dus van controle naar vertrouwen. Dat betekent verandering in leiderschap, cultuur en ook in inrichting en functie van het kantoor. De verschillende werkruimtes als samenwerk- en concentratieruimtes zijn daar een goed voorbeeld van.”
Niet luisteren, ervaren
Om zelf te ervaren hoe de Raad van Anders de afgelopen maanden bezig is geweest gaan de aanwezigen zelf op pad door het pand om ervaringssessies bij te wonen. Bijvoorbeeld over het thema ‘De medewerker centraal’. De overheid zet mensen in om de processen heen. Bij Microsoft gebeurt dat andersom, daar draait het om mensen en om resultaat, niet zozeer om een proces. Bij de overheid lijkt dat lastiger toe te passen omdat het resultaat minder meetbaar is. Bovendien is de overheid monopolist en vaak naar binnen gekeerd. Lastig om te veranderen als je niet hoeft te concurreren. Toch geeft een aanwezige aan dat er wel mogelijkheden zijn: “Ook in een procesomgeving kun je individuele afspraken maken. Welke activiteit wil je bijvoorbeeld doen binnen het proces?” Een andere sessie heeft het thema ‘Nieuwe medewerker zoekt nieuwe manager’. Want het nieuwe werken vraagt ook een nieuwe manier van leidinggeven. Tevens werd gesproken over ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’. Werken is het vinden van balans hiertussen.
Je bent jong en…
Ook het jonge talent is vertegenwoordigd. Vol met ideeën en energie maar ook met frustratie door obstakels binnen de overheid. Want de nieuwe generatie wil anders met werk omgaan, vrijheid hebben en niet drie jaar vooruitkijken, laat staan nadenken over de ambtenaar in 2020. Bovendien zijn jongeren anders georganiseerd, bijvoorbeeld in communities. Ze willen wel maar op hun eigen manier, niet per se in de OR of medezeggenschapraad. “Die instrumenten zouden jongeren echter ook moeten aangrijpen zodat de verschillende generaties elkaar vinden. Jongeren zijn geboeid maar niet gebonden.” Het concept waarbij ambtenaren niet gebonden zijn aan een ministerie spreekt iedereen rond de tafel aan. “Flexibel maar wel veilig.” Een andere sessie gaat over Ambtelijk ondernemerschap. Nieuwe initiatieven zijn vaak lastig om te nemen. Hoe kunnen we ambtenaren faciliteren om ideeën te realiseren? Deze vaardigheden hebben ze onder de knie bij Microsoft. En die kunnen de overheid veel opleveren.
Ruimte nemen
Tijdens de slotdiscussie komen alle groepen bijeen om te praten over enkele stellingen. Dan blijkt er nog veel stof tot discussie te bestaan. Want is het voor ambtenaren wel mogelijk om thuis te werken? Voldoet je werkplek thuis wel aan de Arbo-eisen? En hoe zit het met beloning? Want het gaat niet meer over hoeveel uur je werkt, maar wat je hebt bereikt. Hoe meet je dat? En mogen nieuwe medewerkers ook meteen zoveel thuiswerken, of moeten die eerst hun draai vinden binnen het bedrijf? Dat zijn ook vragen waar Microsoft mee worstelt. Een aanwezige denkt echter dat er bij de overheid meer ruimte zit dan bij Microsoft: “De verschillen tussen de ministeries zijn natuurlijk groot, maar er is zoveel ruimte als je die zelf zoekt. De overheid mag echter wel meer uitnodigend zijn om initiatief te nemen.” Een ding is in ieder geval zeker: “Het gaat er niet om hoe je het noemt, het Nieuwe of het Oude werken, belangrijker is dat je over het concept nadenkt.” Dankzij deze Raad van Anders is daar een begin mee gemaakt. En met een doos met spelletjes, films en boeken ter inspiratie op zak kunnen de ambtenaren de reis voortzetten.
Belangrijkste doel van de bijeenkomst is het verrijken van de eerder bedachte beelden. Veelal met andere ambtenaren voor de frisse blik. En niet alleen de beelden moeten concreter worden, ook wordt nagedacht over de vervolgstappen.
Overheid als makelaar
Een groepje deelnemers gaat aan de slag met het beeld ‘Diversiteit door de digitale trechter’: digitale diversiteit moet ervoor zorgen dat de overheid anno 2020 een gevarieerde groep van personen met verschillende competenties is. Maar hoe bereik je dat? Want diversiteit blijft toch vaak iets op papier, een streefcijfer. En als iedereen via de digitale weg zijn mening kan geven wordt het toch een chaos? De deelnemers gaan aan de slag met vellen papier, tijdschriften, lijm en stiften. Om te laten zien dat en hoe diversiteit wel werkt. Bijvoorbeeld door de overheid de rol te geven van makelaar die alle benodigde informatie bij elkaar brengt. De bedenker: “Er bestaan al veel netwerken met bijvoorbeeld allochtonen, vrouwen, ouderen, et cetera. Stel daaruit een werkverband samen voor het vraagstuk dat je op dat moment hebt. Zo trek je de input die je nodig hebt naar je toe vanuit diverse groepen.”
Tegenstellingen versus harmonie
Niet meer denken in tegenstellingen, zoals we nu doen, maar in harmonie. Dat is wat een andere deelnemer ziet voor de rijksambtenaar en rijksdienst voor de toekomst: “De overheid moet toewerken naar een situatie die haar gelukkig maakt en dus denken vanuit harmonie. En dan niet een speciaal netwerk oprichten maar ‘onderdeel van het geheel’ zijn. Dat betekent betrokken en flexibel zijn. Werken met de mensen die je nodig hebt. Als een soort matrixorganisatie.” Wat dat betreft sluiten de ideeën goed op elkaar aan. Daarbij is het volgens een ander goed als de overheid zich kan verplaatsen in eenieder in de maatschappij. “De overheid moet divers kunnen denken en dus in andermans schoenen kunnen staan.” Het overheersende beeld op die poster is dan ook de schoen.
Drietrapsraket en meester-gezel
Het idee achter het beeld Regeneratiemodel is dat jong en oud meer met elkaar samenwerken. Enkele deelnemers werken dit beeld verder uit door een zogenaamde ‘drietrapsraket’. “Laat een ambtenaar een gepensioneerde en een student bij elkaar brengen voor het oplossen van een vraagstuk. Zo verzamelt de overheid kennis en kunde en biedt de overheid zin. Zin voor de gepensioneerde want die blijft zich door de student vernieuwen, zin voor de student want die leert van de oudere generatie. De rijksambtenaar voor de toekomst voert de regie.” Dit beeld is vergelijkbaar met de bijeenkomst in LEF. “Ook hier komen verschillende mensen bijeen rond een vraagstuk. En we hebben ons ook afgevraagd ‘what’s in it for me?’” Een andere groep heeft zich gericht op de wisselwerking tussen jong en oud. Hoe ontstaat daar dialoog tussen? “We moeten zoeken naar een overlap in interesse of kennis. Misschien kunnen de jonge ouderen of de oudere jongeren daarin faciliteren. Oude kennis is altijd het beste geweest, denk maar aan de meester-gezel verhouding en de term ‘vakmanschap’. Nu zullen we in dialoog moeten ontdekken wat het beste is. In die overlap moeten jong en oud elkaar vinden. Kartrekkers en bruggenbouwers kunnen daarbij helpen.”
Perpetuum mobile
Een derde uitwerking van het beeld gaat niet in op verschillen tussen jong en oud, maar op het natuurlijk verloop van het menselijk leven. “Daar zit namelijk ook een natuurlijk verloop van energie aan vast. Op je dertigste settel je en neemt je energie af, op je vijftigste gaan de kinderen het huis uit en krijg je weer meer energie. Misschien met minder actuele kennis, maar wel met meer ervaring. Door mensen op verschillende plaatsen van de curve met elkaar samen te laten werken haal je altijd het beste uit twee werelden. Als iedereen samenwerkt met iemand van tien of twintig jaar jonger gaat individualisme over in verbinding, en is zo oneindig. De grootste groep in dit beeld zal de middengroep zijn, een groep die kennis zowel haalt als brengt. De kracht van dit plan is dat het gebaseerd is op een natuurlijk proces.”
Langzame overheid?
Een kiwi heeft een dun schilletje maar veel inhoud. Kan de overheid haar harige buitenkant wegschillen, de deuren en ramen openzetten en de zon van binnenuit laten schijnen? Het beeld van de overheid als kiwi is het derde beeld dat verder wordt uitgewerkt. Het verschil tussen die binnen- en buitenkant staat daarbij centraal. “Vaak gaat het namelijk over externe zaken, maar je moet juist intern beginnen. En in plaats van ‘beginnen’ lijkt ‘puzzelen’ een betere term. Maar dan rijst de vraag: welke stukjes zijn er?” De uitwerking krijgt uiteindelijk de titel Slow Government. Een overheid die zelf minder keuzes maakt, gelijke kansen bevordert en zich vooral bescheidend en dienend opstelt: soms door te verklaren en voorspellen als weerman, soms sturend en ingrijpend als regisseur. De kiwi roept daarnaast het beeld op van gastvrije overheid, een soort ‘burger klusmarkt’ met veel digitaal contact en hostesses in het gemeentehuis. En burgers die ‘meeklussen’ worden daarvoor beloond, bijvoorbeeld door belastingverlaging. Andere deelnemers vertalen het beeld naar de overheid als noorderling: nuchter en met de voeten in de modder. “Net als een kiwi veel inhoud en resultaatgericht. Het schilletje van de kiwi staat gelijk aan de Haagse stolp, die is dun maar moet eerst aan diggelen.”
Het project Ambtenaar van de Toekomst nam het initiatief voor de prijsvraag. Roel Bekker, secretaris-generaal Vernieuwing Rijksdienst, koos drie winnaars uit twintig inzendingen. Omdat Lok niet bij de prijsuitreiking aanwezig kon zijn feliciteerde Bekker hem via Twitter. Hoe vernieuwend kun je zijn?
Gov’nor
Vertrekpunt in het voorstel van Lok is miscommunicatie. Miscommunicatie zorgt ervoor dat veel tijd verloren gaat waardoor de arbeidsproductiviteit lager wordt. Tijd voor een nieuwe manier van communiceren. Via een soort ‘messenger’ op het netwerk van een (grotere) overheidsorganisatie, genaamd Gov’nor, kunnen medewerkers vanaf hun eigen werkplek zien wie er online is en meteen een gesprek aangaan. Volgens Lok kunnen collega’s zo gemakkelijk problemen bij elkaar voorleggen. En online vergaderingen beleggen gaat makkelijker en sneller. Bekker: “Leuk dat hij een klassiek probleem bij de kop neemt en met moderne technologieën probeert aan te pakken. Hij gebruikt bestaande technologie maar snijdt die toe op het probleem.”
Een inzending met meer ideeën
De tweede prijs van € 750, ging naar Esther Stolp (provincie Noord-Brabant) en Laura Hamers (gemeente Etten-Leur). Zij werkten diverse thema’s uit als middel voor het verhogen van arbeidsproductiviteit. Bijvoorbeeld ‘Doelgericht werken’, ‘Gezamenlijk les’ en ‘Buddy-dag’. Bekker sprak over hulde voor het mitrailleurvuur aan verbeterideeën: “Missschien niet allemaal even bruikbaar of origineel, maar beter te veel dan te weinig. Als zij zo doorgaan komt het wel goed met de overheid.”
Motiveren en gemotiveerd houden
De derde prijs ging naar Mariëlle van den Berg, zij ontving € 250. Zij laat zien welke maatregelen de overheid kan toepassen om de ambtenaar van de toekomst te motiveren en gemotiveerd te houden. Alleen dan komt hij tot optimale prestaties. “Goed dat ze personeelsbeleid aangrijpt als middel voor vernieuwing. Veelbelovend, nu de praktische vertaling nog”, meent Bekker.
Alle ideeën
Hieronder vindt u een overzicht van alle ideeën die in zijn gezonden.
Zoektocht naar Ambtenaar van de Toekomst
Te gast zijn Annet Bertram, El Rahmani en Adjiedj Bakas. Zij gaan met de aanwezigen nadenken over de gevolgen van een kleinere en betere overheid voor de ambtenaar. Wat betekent dit voor zijn/haar werk en de vaardigheden die daarbij nodig zijn. Wat levert de ambtenaar van de toekomst voor werk af, en wat moet er gebeuren om dit mogelijk te maken? Deze en andere vragen komen tijdens het debat aan de orde.
Het belooft een interessante bijeenkomst te worden. Dus kom 13 mei naar Reuring!Café en ga zelf ook in debat!
Meer informatie
De organisatie van de Reuring!Café’s is in handen van de Vereniging voor OverheidsManagement (VOM). Voor aanmelden en meer info klik hier.
Verslag
Inmiddels is er een artikel in de maak over deze Reuring!Café voor het blad PM. De concepttekst vind u hier. Voor de column van André Meiresonne zie www.vom-online.nl.
De Raad van Anders is in 2008 in het leven geroepen en bestond toen uit jongeren van 16 tot 20 jaar. Zij gingen aan de slag met vraagstukken rondom het Nieuwe Werken. Zij keken daarbij niet vanuit ervaring maar vanuit onbevangenheid. Om een antwoord te kunnen formuleren woonden ze sessies bij over groei, netwerken en profileren.
Het Nieuwe Werken
Ook de nieuwe raad zal sessies bijwonen om duidelijk te krijgen op welke manier het Nieuwe Werken binnen de overheid gebruikt kan worden. Een ding is in ieder geval duidelijk: het Nieuwe Werken zit niet in de buitenkant, in de vorm, maar in het gedachtegoed. En dus kan iedere organisatie er een andere invulling aan geven. De raad gebruikt ook de inzichten die Microsoft heeft op dit vlak. Microsoft krijgt op haar beurt een frisse blik op haar werkwijze en nieuwe inzichten. Bij deze sessies staat niet de technologie centraal maar de mens in verbinding met de organisatie. Dat bepaalt namelijk het succes van het Nieuwe Werken.
Meer informatie
Op 27 mei 2009 presenteert de Raad van Anders de resultaten aan de P&O directeuren van de ministeries en vertegenwoordigers van de vakbonden. De resultaten van de vorige raad, bestaande uit jongeren, vindt u op www.microsoft.nl/raadvananders. Daar zullen de resultaten van de huidige raad na de presentatie ook geplaatst worden.
De themawerkgroepen hebben een belangrijke rol. Door hun ideeën, discussies en initiatieven leveren zij cruciale input voor de visienota ‘Rijksambtenaar van de Toekomst’. De projectgroep Ambtenaar van de Toekomst is dan ook heel blij met deze eerste geslaagde bijeenkomst.
Out of the box
De kickoff begon met een plenaire toelichting. Daarna gingen de werkgroepen aan de slag. Onder leiding van een moderator of projectteamlid kon elke themagroep naar hartenlust discussiëren en brainstormen over het eigen thema. Ideeën, plannen, initiatieven, bronnen, recente studies, trends en ontwikkelingen kwamen aan bod. De diversiteit in achtergrond van de deelnemers leidde tot constructieve en vruchtbare gesprekken. Daarbij werden de deelnemers aangemoedigd om ‘out of the box’ te denken. Dit zorgde regelmatig voor verhitte discussies.
SWOT-analyse
Alle themagroepen komen in april nog een paar keer bijeen. Eind april maken ze een SWOT-analyse. Hierbij worden de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van het eigen thema in kaart gebracht. De SWOT-analyses worden meegenomen in de visie op de Ambtenaar van de Toekomst.
Mee doen of volgen?
De eerste groepen hebben een virtuele werkplaats gecreëerd op ambtenaar20.nl. Heb jij belangrijke informatie voor de werkgroepen? Plaats het op deze virtuele werkplaatsen of doe mee in de discussies van de themawerkgroepen!
17 april a.s. van 14.00 uur tot 17.00 uur in het Buitenhuis in Den Haag
En daar hebben we jullie bij nodig! Kennis en inzichten op dit gebied kunnen we immers alleen ontwikkelen met de mensen die dit aangaat. Gedurende de dag zullen er drie onderwerpen aan bod komen aan de hand waarvan we de consequenties voor Leren en Ontwikkeling gaan bespreken en uitdiepen.
We nodigen je daarom van harte uit om op 17 april met ons mee te denken over bovenstaande thema’s. Zo neem je enerzijds kennis van de initiatieven en ideeën die er al leven en heb je er anderzijds direct invloed op een vervolg. Letterlijk kennis-maken dus!
We hopen dat je geïnteresseerd bent! Aanmelden kun je doen via de website van het ECLO: www.eclerenenontwikkelen.nl, onder het kopje ‘Ambtenaar van de Toekomst’. Mocht je nog vragen of suggesties hebben of actief nog een inbreng willen hebben in de voorbereiding en uitvoering van deze dag, dan horen we dat uiteraard ook graag! Contactpersoon is Nelly Spanjersberg, van het ECLO. Je kunt haar bereiken via nellyspanjersberg@eclerenenontwikkelen.nl
Tijdens De Lente is Vroeg van 18 mei verkennen we hoe je je eigenzinnigheid, onafhankelijkheid en originaliteit binnen de ambtelijke wereld kunt behouden. Onder leiding van Hans Borstlap zullen we - na een gezellige kennismaking, heerlijk diner en een verhaal van Hans Borstlap over zijn eigen ervaringen - ook echt de confrontatie met onszelf moeten aangaan in een intervisiesessie, waarbij ieder een eigen dilemma rond dit thema inbrengt.
Hans Borstlap is lid van de Raad van State. Hiervoor was hij o.a. Raadadviseur Kabinet Minister-President, DG bij SZW en DG bij OCW. Hij deelt onze opvatting dat ambtenaren bewust moeten omgaan met de conformerende krachten binnen de rijksdienst en wil samen met ons afwegingen expliciteren.
Wie graag op scherp gezet wordt, kan een mail met korte motivatie sturen naar: annemargriet.dam@minbzk.nl Je hoort dan zo snel mogelijk of je mag aanschuiven (informatie over de locatie volgt na aanmelding).